About Shan

ရွမ္းတြင္ လူမ်ိဳးစု စုစုေပါင္း ၃၃ မ်ိဳး ရွိသည္။

(0၁) ရွမ္း Shan

(၀၂) ယြန္း (ေလာ) Yun (Lao)

(၀၃) ကြီ Kwi

(၀၄) ဖ်င္ Pyin

(၀၅) ေယာင္ Yao

(၀၆) ဓေနာ Danaw

(၀၇) ပေလး Pale

(၀၈ အင္ Eng

(၀၉) စံု Son

(၁၀) ခမူ Khamu

(၁၁) ေကာ္ (အခါ အီေကာ) Kaw (Akha-E-Kaw)

(၁၂) ကိုးကန္႔ Kokant

(၁၃) ခႏၲီးရွမ္း Khamti Shan

(၁၄) ဂံုရွမ္း Hkun

(၁၅) ေတာင္ရိုး Taungyo

(၁၆) ဓနု Danu

(၁၇) ပေလာင္ Palaung

(၁၈) ေျမာင္ဇီး Man Zi

(၁၉) ယင္းက်ား Yin Kya

(၂၀) ယင္းနက္ Yin Net

(၂၁) ရွမ္းကေလး Shan Gale

(၂၂) ရွမ္းႀကီး Shan Gyi

(၂၃) လားဟူ Lahu

(၂၄) အင္းသား Intha

(၂၅) အိုက္ဆြယ္ Eik-swair

(၂၆) ပအို၀္း Pa-O

(၂၇) တိုင္းလြယ္ Tai-Loi

(၂၈) တိုင္းလ်မ္ Tai-Lem

(၂၉) တိုင္းလံု Tai-Lon

(၃၀) တိုင္းေလ့ Tai-Lay

(၃၁) မိုင္းသာ Maingtha

(၃၂) ေမာရွမ္း Maw Shan

(၃၃)၀ Wa

ေနာက္ပိုင္းတြင္..လူမ်ိဳး၃၀သာက်န္ရွိေတာ့သည္..။

ရွမ္းမ်ိဳး ၃၀

ဇမၺဴတံဆိပ္ က်မ္းရင္းတြင္ ေဖာ္ျပခ်က္အရ

လင္း, သက္, ခ်င္း, ခံု, ရင္, ကတူး, ျမန္, အေက်ာ္, ဂင္, ရွမ္း(၁၀)။

ဇ၀ါ, မ်က္ႏွာမည္း, ကသည္း, ေရမီးထြက္, ကရက္, လ၀, ေလာ, ပန္းေလာင္, တရက္, ယြန္း (၂၀)။

စႏု, ဘအူ, ကရင္, ကခ်င္, ဂေနာ, ေယာန္, လ၀ိုက္, တရုပ္, ယိုးဒယား, အနဲ (၃၀)။

ရွမ္း (၃၄) မ်ိဳး- ရွမ္း၊ ယြန္း(လာအို)၊ ကြီ၊ ဖ်င္၊ သအို၊ ဓေနာ၊ ပေလး၊ အင္၊ စံု(ဆံ)၊ ခမူ၊ ေကာ္(အခါ-အီေကာ)၊ ကိုးကန္႔၊ ခႏၱီးရွမ္း၊ ဂံု(ခြန္)၊ ေတာင္႐ိုး၊ ဓႏု၊ ပေလာင္၊ ေျမာင္ဇီး၊ ယင္းၾကား၊ ယင္းနက္၊ ရွမ္းကေလး၊ ရွမ္းႀကီး၊ လားဟူ၊ အင္းသား၊ အိုက္ဆြယ္၊ ပအို႔၀္ (ေတာင္သူ)၊ တိုင္းလြယ္၊ တိုင္းလ်မ္၊ ထိုင္းလံု၊ တိုင္းေလ့၊ မိုင္းသာ၊ ေမာရွမ္း၊ ၀ ။
—————————————————-
ေနာက္ခံ သမိုင္းေၾကာင္းႏွင္႔ ေပၚေပါက္လာပံု

ရွမ္းလူမ်ိဳးတို႕မွာ နန္ေက်ာက္ (နန္ေက်ာင္းဟုလည္း အေရးအသားရွိ) အႏြယ္၀င္(ရွမ္း-တိုင္း Tai)မ်ားျဖစ္သည္။ ေအဒီ ၉ရာစုအစဦးတြင္ တရုတ္ထန္မင္းဆက္၏ တန္းခိုးထြားလာမႈေအာက္တြင္ နန္ေက်ာက္ျပည္ၾကီး (ယခုယူနန္ျပည္နယ္၊ တာလီေဒသ) ျပိဳလဲျပီး အင္အားနည္းပါသြားခဲ့ရသည္။

သို႔ေသာ္ အလံုးစံုပ်က္စီးသြားသည္ဟုမဆိုႏိုင္ဘဲ ထန္မင္းဆက္ကုန္၍ စုန္မင္းဆက္ လက္ထက္ထိတိုင္ ရပ္တည္ေနႏိုင္ခဲ့ေသးသည္။တရုတ္ျပည္ကို မြန္ဂို(တာတာ)တို႔က ၁၁ ရာစုတြင္သိမ္းပိုက္ခဲ့ျပီး နယ္ပယ္မ်ားဆက္လက္ခ်ဲ႕ထြင္ခဲ့ရာ ၄င္း ရွမ္း-တိုင္း တို႔ကိုလည္း အလြတ္မေပးခဲ့ေခ်။ထိုသို႔မြန္ဂိုတို႔ရန္ေၾကာင့္ လူမ်ိဳးစုၾကီးျပိဳကြဲသည့္ ရလာဒ္အျဖစ္ေတာင္ဖက္တစ္ေလွ်ာက္ စုန္ဆင္းအေျခခ်ခဲ့ရာမွ ရွမ္းလူမ်ိဳးအျဖစ္ေပၚထြက္လာၾကသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ရွမ္းျပည္နယ္မွ ရွမ္းလူမ်ိဳးမ်ားအျဖစ္လည္းေကာင္း၊လာအိုႏိုင္ငံတြင္ ေလာ(မႈန္း)လူမ်ိဳးမ်ားအျဖစ္လည္းေကာင္း၊ထိုင္းႏိုင္ငံတြင္ ထိုင္းလူမ်ိဳးမ်ားအျဖစ္လည္းေကာင္း ပ်ံ႕ႏွံ႕သြားခဲ့ၾကသည္။သို႕ေသာ္ ရွမ္းလူမ်ိဳးမ်ားမွာလည္းကခ်င္လူမ်ိဳးမ်ားကဲ့သို႕ပင္ ေတာေတာင္ထူထပ္သည့္ေဒသတြင္ အေျခခ်ခဲ့ၾကသည့္အတြက္ လူမ်ိဳးစုငယ္အမ်ားအျပား ကြဲျပားခဲ့ျပီး ယဥ္ေက်းမႈ၊ဘာသာစကားတို႕ပါ အနည္းငယ္စီကြဲျပားၾကသည္။

ရည္ညႊန္းကုိးကား

တပင္ေရႊထီး၊ဘုရင့္ေနာင္ ေကတုမတီေတာင္ငူရာဇ၀င္စဆံုး
သုေတသနသ႐ုပ္ျပ အဘိဓာန္က်မ္း
ဇမၺဴတံဆိပ္က်မ္း

——————————————-
ရွမ္းသမိုင္းေၾကာင္းမ်ား
ရွမ္းျပည္နယ္၏ ၿမိဳ႕ေတာ္ျဖစ္ေသာ ေတာင္ႀကီၤးၿမိဳ႕သည္ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္
အထက္ (၄၇၁၂) ေပ ျမင့္ေသာ ရွမ္းျပည္ေတာင္ပိုင္း ရွမ္းရိုးမ ေတာင္ေပၚတြင္
တည္ရွိပါသည္။ျမန္မာ သဣရာဇ္ (၁၂၀၀)ခန္႔က ေနာင္တြင္ ေတာင္ႀကီးဟု သမုတ္မည့္
ေနရာ၌ ပအုိ၀့္ရြာေလး တစ္ရြာ ရွိခဲ့သည္။ ထုိရြာ၏ အမည္မွာ “ဒံုေတာင္တီ´´
ဟု အမည္ ရသည္။ ေတာင္တီကို ရွမ္းအမည္ျဖင့္ “တြမ္တီး´´ ဟုေခၚသည္။ တည္ပင္
(၀ါ) ကတည္ပင္ ေပါက္ရာရြာဟု ဆုိလိုသည္။ ထိုရြာႏွင့္ အနီးတ၀ိုက္တြင္
ပင္လံုရြာ၊ ရွမ္းရြာ၊ မိန္ၿမိန္ရြာႏွင့္ ၀ါးျပားရြာ မ်ားသာ ရွိေပသည္။
၎အျပင္ ေရကန္ ေလးကန္ႏွင့္ အင္းႀကီး တစ္အင္းလည္း ရွိေပသည္။ အဂၤလိပ္
အစုိးရသည္ ေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕ ကို (၁၂၅၃)ခုႏွစ္၊ (၁၈၉၀)ျပည့္ႏွစ္တြင္
တည္ေထာင္ခဲ့ေၾကာင္း၊ ပါတ္၀န္းက်င္ရွိ အင္းႏွင့္ကန္မ်ားကို ျပဳျပင္
ဆည္ဖို႔ကာ ေတာင္ႀကီးကို ၿမိဳ႕ေတာ္ျဖစ္ရန္ ဖန္တီးခဲ့ေၾကာင္း သိရွိ မွတ္သား
ရပါသည္။ သက္ႀကီး ရြယ္အုိ တစ္ဦး၏ ေျပာျပခ်က္ အရ (၁၂၅၁)ခုႏွစ္တြင္
ေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕ တည္ေၾကာင္း မွတ္သား ရပါ သည္။ ဤ အဆို အမိန္႔မ်ားကို
အေျခခံ၍ သံုးသပ္ၾကည့္ရာ အဂၤလိပ္တို႔သည္ အထက္ ျမန္မာျပည္ကို (၁၂၄၇)
ႏွစ္တြင္ အေျခစိုက္ နိဳင္ခဲ့ၿပီး၊ရွမ္းျပည္နယ္သို႔ တက္လာကာ ပထမဦးစြာ
ေညာင္ေရႊၿမိဳ႕နယ္ မိုင္းေသာက္ ေက်းရြာ ေအသတြင္ စတင္ ရံုးစိုက္ခဲ့ ေပသည္။
ထိုေဒသမွ တစ္ဖန္ ယခုေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕ တည္ရာ ေဒသ တ၀ိုက္သို႕ (၁၂၅၁)
ခုႏွစ္ခန္႔၌ ေျပာင္းေရႊ႕ခဲ့ျခင္း ျဖစ္နိဳင္ ပါသည္။ ထိုအခ်ိန္က
ေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕ အေရွ႕ဘက္ ေတာင္တန္းမ်ား ေပၚ၌ မိရဲ၊ သထံု၊ ၀ိနယ အစရွိေသာ
ပအို၀့္ရြာမ်ား ရွိသည္။ “၀ိနယ´´ဟူေသာ အဓိပၸါယ္မွာ “ၿမိဳ႕ေဟာင္း´´ဟူ၍
ျဖစ္သည္။ ၎၌ ရံုးစိုက္ၿပီး ေနာက္ (၁၈၉၄) ခုႏွစ္တြင္မွ ယခု
ေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕သို႔ ေျပာင္းေရြ႕ တည္ျခင္း ျဖစ္နိဳင္ ပါသည္။ ဤသို႔ဆိုလ်င္
ေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕၏ သက္တမ္းကား အႏွစ္ (၁၀၀) ေက်ာ္ၿပီျဖစ္ေၾကာင္း မွတ္တမ္း
တင္ရမည္ ျဖစ္ပါသည္။

ေတာင္ၾကီးျမိဳ႕ေနရာသည္ သကၠရာဇ္ ၁၂၀၀ ခန္႔ေလာက္က တည္ရွိေန ခဲ့ေသာ
ပအို၀္းရြာေလး တစ္ရြာရွိခဲ့၏။ ထိုရြာ၏ အမည္မွာ ဒံုေတာင္တီ ဟုေခၚ ေလသည္။
ရွမ္းအသံျဖင့္ တြမ္တီး ဟုေခၚသည္။ ေတာင္က်ည္း၊ တြမး္တီး ဟုျမန္မာအသံ
ေတာင္ၾကီး ဟူသည္မွာ တည္ပင္နွင့္ တူေသာ အပင္တစ္မ်ိဳးျဖစ္ပါသည္။
အခ်ိဳ႕ေသာအရပ္တြင္ ကတည္ပင္ ဟုလည္း ေခၚပါသည္။ ၄င္းအပင္ေပါက္ရာ
ရြာဟုဆိုလိုပါ၏။ ထိုရြာႏွင့္ အနီးတစ္၀ိုက္တြင္ ပင္လံုရြာ ၊ ရွမ္းရြာ ၊
မြန္ ျခိန္ရြာ ႏွင့္ ၀ါးျပားရြာ မ်ားသာ ရွိေပသည္။၄င္း အျပင္ ေရကန္ ၄
ကန္ႏွင့္ အင္းၾကီးတစ္အင္းလည္း ရွိသည္။ အဂၤလိပ္ အစိုးရသည္
ေတာင္ၾကီးျမိဳ႔ကို ျမန္မာ သကၠရာဇ္ ၁၂၅၃-ခု ၊ ခရစ္ႏွစ္ ၁၈၉၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္
ျမိဳ႔တည္ခဲ့ေပသည္။ ေတာင္ၾကီးရြာကို ျမိဳ႔တည္ ျပီး
ထိုရြာႏွင့္တဆက္တည္းျဖစ္ေသာ ကန္မ်ား၊ အင္းမ်ားကို ျပဳျပင္ကာ
ေတာင္ၾကီးျမိဳ႔ကို ျမိဳ႔ေတာ္ျဖစ္ေအာင္မြန္းမံခဲ့သည္ဟု ယု၀တီမာလာသိန္းက
ယု၀တီ ဂ်ာနယ္တြင္ မဟာပါသဏမံုတ၀ဂူလိုဏ္ဂူ ေဆာင္းပါးတြင္ ေရးသားထားသည္ကို
မွတ္သားရေပသည္။

မွတ္တမ္းအရဆိုပါက ေတာင္ၾကီးျမိဳ႔ကို တည္သည္မွာ ႏွစ္ ၁၀၀
ပင္ေက်ာ္ခဲ့ေလျပီ။ သက္ၾကီးရြယ္အို တစ္ဦး ၏ ေျပာျပခ်က္အရ ၁၂၅၁ ခုနွစ္တြင္
ေတာင္ၾကီးျမိဳ႔ကို တည္သည္ဟု မွတ္သားရျပန္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္
ေတာင္ၾကီးျမိဳ႔တည္သည့္ ခုႏွစ္ႏွင့္ ပတ္သက္ ၍၀ိ၀ါဒ အမ်ိဳးမ်ိဳးျဖစ္ေနသည္။
အေျဖရွာၾကည့္ရာ ၁၂၄၇-ခဳနွစ္တြင္ နယ္ခ်ဲ႔ အဂၤလိပ္တို႔
အထက္ျမန္မာႏိုင္ငံကို သိမ္းပိုက္ သျဖင့္ ထိုကာလြန္ ၃ ႏွစ္သည္
နယ္ခ်ဲ႔တို႔ရွမ္းျပည္ဖက္သို႔တက္လာကာ မိုင္းေသာက္ (ေညာင္ေရြျမိဳ႔နယ္) ကို
ရံုးစိုက္ခဲ့သည္ ကာလျဖစ္ႏိုင္ေပသည္။

မိုင္းေသာက္ေဒသသည္ ငွက္ဖ်ား မရွိသျဖင့္ ရံုးေျပာင္းေရြ႔စိုက္သည့္ေနရာ
ကိုရွာေဖြ ၾကျပန္ရာ ယခုေတာင္ၾကီးျမိဳ႔၏ အေရွ႔ဘက္ (ယခု ဓမၼရတနာေက်ာင္း၏
အေရွ႔ဘက္(၂)မိုင္အကြာ) တြင္ ၁၂၅၁-ခုႏွစ္ခန္႔၌
ေျပာင္းေရြ႔ခဲ့ျခင္းျဖစ္ႏိုင္ရာသည္။ ထိုေဒသသည္ ျပန္႔ျပဴးညီညာသျဖင့္
ျမိဳ႔တည္ခဲ့ျခင္းျဖစ္ႏိုင္ေပသည္။

ယခုေတာင္ၾကီးျမိဳ႔အေရွ႔ဘက္ရွိ ေတာင္တန္းမ်ားေပၚတြင္ ထိုအခ်ိန္က
ပအို၀္းရြာမ်ားရွိရာ ၊ အဂၤလိပ္တို႔က ထိုေနရာတြင္ ျမိဳ႔တည္လိုသျဖင့္
အျခားသင့္ေတာ္ရာေနရာသို႔ ရြာေျပာင္းခုိင္းသည္ဟုလည္း မွတ္သားရ ေပသည္။
ထိုေဒသတြင္ ယခင္က မီရဲ၊ သထံု၊ ၀ိန္ယရြာမ်ားရွိရာ ၀ိန္ယသည္ ပအို၀္း
ဘာသာစကားျဖင့္ ျမိဳ႔ေဟာင္းဟု အဓိပၸာယ္ရသျဖင့္ ေတာင္ၾကီးျမိဳ႔ေဟာင္း
ေနရာျဖစ္ႏိုင္ေပသည္။ ထိုေနရာတြင္ ရံုးစိုက္ျပီးမွ ၁၈၉၄-ခုနွစ္တြင္ယခု
ေတာင္ၾကီးျမိဳ႔ေနရာကို ေျပာင္းေရြ႔ ျမိဳ႔တည္ျခင္းျဖစ္ ႏိုင္ေပသည္။

စာေရးသူမွတ္သား ရသည္မွာ ယခု ျမိဳ႔မ ေစ်းၾကီး ေနရာသည္ ယခင္က
ဦးၾကီးခမ္းေလာ္ ရြာ ေနရာေဟာင္းျဖစ္သည္။ ထိုစဥ္က မီးရဲတြင္
ပအို၀္းတိုင္းရင္းသား ခ်ိဳဖာထီးအုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ေပသည္။ ထိုအခ်ိန္က ေတာအုပ္မွာ
ေတာင္ပိုင္းရပ္မွ ဦးဖိုးမင္းျဖစ္ျပီး ဦးဖိုးရင္မွာ နယ္အုပ္ျဖစ္သည္။
အေရးပိုင္မွာ ဦးလူတင္ ျဖစ္သည္။ ဒံုေတာင္တီးေခၚ ေတာင္ၾကီးရြာကို ဦးေအာင္သာ
က အုပ္ခ်ဳပ္ေလသည္။ ထာခယ္ရြာ (ယခု ေညာင္ပင္သာ) ကို ဆရာစႏၱတည္ျပီး ၊
နဂါးပတ္ေက်ာင္း ၀န္းက်င္ကို ေမာင္ဖာ၀မ္ တည္ခဲ့သည္။

အင္းသားမ်ား ျဖစ္သည့္ ဘုရားဒါယကာညြန္႔ ဒါယကာေက်ာ္တို႔မွာ အင္းေလးမွ
အင္းသားမ်ား (ထိုအခ်ိန္က ေစာ္ဘြား ႏွင့္ မတည့္သူမ်ား) ကို လမ္းအလုပ္သမား
ကူလီ မ်ားအျဖစ္ ေခၚလာ ၍ကူလီကုန္းရပ္ (ယခု ကူညီကုန္းရပ္) ကိုတည္ခဲ့သည္။
ေစ်းပိုင္းရပ္ကို ပအို၀္း တိုင္းရင္းသားမ်ားျဖစ္သည့္ ဇရပ္ဒကာ ဦးခ်ံဳ၊
ပဥၥင္း ဘျဖဴတို႔က တည္ခဲ့သည္။ ထိုအခ်ိန္က ေတာင္ၾကီးျမိဳ႔ေပၚတြင္
ကန္ဦးေက်ာင္း၊ မင္းေက်ာင္း၊ ကုန္းသာေက်ာင္း၊ နဂါးပတ္ေက်ာင္း၊ ပထမ
ေတာင္ေက်ာင္းၾကီးသာရွိခဲ့သည္။ မင္းေက်ာင္း၏ ပထမဆံုးေက်ာင္းထိုင္
ဆရာေတာ္မွာ မဲနယ္ေတာင္တန္းမွ လံုဒါရြာ ဆရာေတာ္ျဖစ္ျပီး ပအို၀္း
တိုင္းရင္းသား ျဖစ္သည္ဟု မွတ္သားရေလသည္။

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s